ارتباط «مواد شیمیایی همیشگی» تو خون مادران با تغییرات مغزی بچه‌هاشون

«مواد شیمیایی همیشگی» (Forever Chemicals) همین الانشم سابقه بدی دارن و حالا یه تحقیق جدید، این مواد رو – که به خاطر موندگاری طولانی‌مدت تو محیط زیست این اسم رو گرفتن – به تغییرات مغزی تو بچه‌هایی که مادرانشون در معرض PFAS های رایج (مواد پرفلوئوروآلکیل و پلی‌فلوئوروآلکیل) بودن، مرتبط دونسته.

برای رسیدن به این نتیجه، محققانی از فنلاند، سوئد و کانادا ۵۱ جفت مادر و فرزند رو بررسی کردن. اونا سطح PFAS رو تو خون مادر تو دوران بارداری اندازه‌گیری کردن و بعد، وقتی بچه‌ها به پنج سالگی رسیدن، اسکن مغزی ازشون گرفتن.

این سوابق باعث شد تیم تحقیقاتی بتونه انواع مختلف PFAS رو با تغییرات تو ساختار مغز و اتصالات بین مناطق مختلف مغز مقایسه کنه. چندین الگوی متمایز آشکار شد که به اندازه کافی نشون می‌داد (البته اثبات نمی‌کرد) که این مواد تأثیر قوی‌ای دارن.

مطلب مرتبط: پیدا شدن باکتری‌های روده که مواد شیمیایی سمی همیشگی رو جذب می‌کنن

تولیا هیوت‌لاینن (Tuulia Hyötyläinen)، شیمی‌دان از دانشگاه اوربرو سوئد، می‌گه: «ما تونستیم هفت نوع مختلف PFAS رو تو این مطالعه اندازه‌گیری کنیم و فهمیدیم که ترکیبات جداگانه ارتباط‌های خاصی با ساختار مغزی فرزندان دارن.»

«تو بعضی موارد، دو نوع مختلف PFAS با همون ناحیه مغزی، رابطه‌های متضادی داشتن.»

ساختار مغز
محققان تو بچه‌هایی که سطح PFAS تو جریان خون مادرانشون بالاتر بود، تغییرات مغزی رو شناسایی کردن. این تصویر حجم ماده خاکستری رو نشون می‌ده. (Barron و همکاران، Lancet Planet. Health, 2025)

مثلاً، پرفلورونونانوئیک اسید (PFNA) و پرفلورواوکتانوئیک اسید (PFOA) به تغییرات تو کورپوس کالوزوم (جسم پینه ای) مرتبط بودن؛ همون مسیر ماده سفیدی که نیمکره چپ و راست مغز رو به هم وصل می‌کنه.

تغییرات قابل توجهی که به سطح PFAS مرتبط بودن، تو هیپوتالاموس هم تشخیص داده شد. هیپوتالاموس بخشی از مغزه که خیلی از عملکردهای اصلی بدن رو کنترل می‌کنه، و همچنین تو حجم و سطح بیرونی ماده خاکستری خلفی (پشتی) تو لوب پس‌سری، که مرکز پردازش بینایی مغزه.

محققان همچنین متوجه شدن که بر اساس ترکیب شیمیایی، بعضی انواع PFAS بیشتر از بقیه روی ساختار و اتصال مغز تأثیر می‌ذارن. مشخص نیست که این تغییرات دقیقاً چه معنی‌ای می‌دن – اما تغییرات وجود دارن.

هاسه کارلسون (Hasse Karlsson)، متخصص علوم اعصاب از دانشگاه تورکو فنلاند، می‌گه: «در حال حاضر، معلوم نیست که آیا PFAS مستقیماً روی رشد مغز تأثیر می‌ذارن یا نه، اگرچه می‌دونیم که اونا از جفت و سد خونی مغزی عبور می‌کنن تا تو مغز جمع بشن و می‌تونن سلول‌های در حال رشد مغزی رو مختل کنن.»

«همچنین مشخص نیست که این ارتباط‌ها مضرن، مفید یا خنثی، و مطالعات آینده لازم هستن تا پیامدهای عملکردی یافته‌های ما رو مشخص کنن.»

از دهه ۱۹۵۰، PFAS به طور گسترده‌ای تو تولید و فرآیندهای صنعتی دیگه استفاده شده، چون آب، چربی و گرما رو دفع می‌کنه. در حالی که استفاده از برخی PFAS تو بعضی کشورها ممنوع شده یا به تدریج کنار گذاشته شده، دوری کردن از اونا سخته: اونا تو کاپشن‌های بارونی، نخ دندان، لوازم آرایشی، ظروف نچسب، جعبه‌های پیتزا و… پیدا می‌شن. این فهرست همچنان ادامه داره.

این استفاده گسترده یعنی اونا تونستن تقریباً به همه جای محیط زیست نفوذ کنن، جایی که صدها سال طول می‌کشه تا تجزیه بشن. PFAS تو حیات وحش، آبجوها و آب بارون پیدا شده و حالا گفته می‌شه که وارد بدن تقریباً همه بزرگسالان تو ایالات متحده و خیلی از استرالیایی‌ها هم شده.

همه اینا خیلی نگران‌کننده‌ست، اما تأثیراتش روی سلامتی تازه داره شناخته می‌شه. این مواد شیمیایی به سرطان و بیماری‌های قلبی عروقی مرتبط دونسته شدن، پس محققان سخت دارن تلاش می‌کنن تا راه‌هایی برای نابود کردن PFAS موجود تو آب پیدا کنن تا میزان قرارگیری ما در معرضشون کم بشه.

آرون بارون (Aaron Barron)، متخصص علوم اعصاب، که او هم از دانشگاه تورکو فنلاند هست، می‌گه: «انسان‌ها PFAS رو از طریق آب آشامیدنی، غذا، یا تو بعضی موارد از طریق شغل مصرف می‌کنن.»

«اونا همه جا تو خون ما هستن و بدن ما اونا رو تجزیه نمی‌کنه.»

لینک منبع